Thủ tục ly hôn đơn phương mới nhất: Hồ sơ, quy trình và chi phí

Khi đời sống hôn nhân không thể tiếp tục nhưng một bên không đồng ý ly hôn hoặc hai bên không thể thống nhất về con chung, tài sản và các nghĩa vụ liên quan, vợ hoặc chồng có thể yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn theo quy định pháp luật. Việc nắm rõ thủ tục ly hôn đơn phương sẽ giúp người yêu cầu chủ động chuẩn bị hồ sơ, xác định đúng Tòa án có thẩm quyền và hạn chế việc hồ sơ phải bổ sung nhiều lần.

Bài viết dưới đây tổng hợp những thông tin quan trọng về thủ tục ly hôn đơn phương, từ điều kiện được Tòa án chấp nhận cho đến hồ sơ, trình tự giải quyết, án phí và các vấn đề liên quan đến con chung, tài sản.

Ly hôn đơn phương là gì?

Ly hôn đơn phương là trường hợp chỉ một bên vợ hoặc chồng yêu cầu chấm dứt quan hệ hôn nhân mà không cần có sự đồng thuận của người còn lại.

Theo Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, khi hòa giải tại Tòa án không thành, Tòa án có thể giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ cho thấy vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ chồng khiến hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và mục đích hôn nhân không đạt được.

Do đó, thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương không đồng nghĩa với việc chỉ cần một bên muốn ly hôn là Tòa án chắc chắn chấp nhận ngay. Người yêu cầu cần trình bày và cung cấp tài liệu, chứng cứ phù hợp với tình trạng thực tế của cuộc hôn nhân.

Những trường hợp nào có thể yêu cầu ly hôn đơn phương?

Một bên vợ hoặc chồng có thể tiến hành thủ tục ly hôn đơn phương khi đời sống hôn nhân xuất hiện các vấn đề nghiêm trọng như:

• Vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình.

• Một bên không thực hiện hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ của vợ chồng.

• Hai bên thường xuyên xảy ra mâu thuẫn và không còn tình cảm vợ chồng.

• Vợ chồng đã ly thân, bỏ mặc hoặc không còn quan tâm, chăm sóc nhau.

• Một bên phá tán tài sản hoặc có hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích của người còn lại.

• Vợ hoặc chồng của người đã được Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn.

Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP cũng hướng dẫn cụ thể hơn về các dấu hiệu cho thấy hôn nhân rơi vào tình trạng trầm trọng, chẳng hạn vợ chồng không thương yêu, quý trọng, chăm sóc nhau hoặc sống ly thân, bỏ mặc người còn lại.

Đây là những căn cứ quan trọng cần lưu ý khi chuẩn bị thủ tục ly hôn đơn phương.

Hồ sơ ly hôn đơn phương cần những gì?

Một trong những bước quan trọng nhất của thủ tục ly hôn đơn phương là chuẩn bị đầy đủ hồ sơ.

Thông thường, hồ sơ có thể bao gồm:

• Đơn khởi kiện yêu cầu ly hôn.

• Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn.

• Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu ly hôn.

• Tài liệu xác nhận thông tin cư trú của các bên khi cần thiết.

• Bản sao giấy khai sinh của con chung nếu có con.

• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng đối với tài sản nếu yêu cầu Tòa án giải quyết tài sản.

• Tài liệu liên quan đến các khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài chính chung nếu có.

• Chứng cứ chứng minh tình trạng hôn nhân trầm trọng nếu cần.

Trong thủ tục ly hôn đơn phương, trường hợp không giữ được bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn hoặc thiếu một số giấy tờ của người còn lại, người yêu cầu không nên tự ý bỏ luôn tài liệu khỏi hồ sơ mà cần xác định phương án xin trích lục hoặc thu thập tài liệu phù hợp.

Nộp đơn ly hôn đơn phương ở đâu?

Việc xác định đúng Tòa án là yếu tố rất quan trọng trong thủ tục ly hôn đơn phương.

Theo nguyên tắc về thẩm quyền theo lãnh thổ, vụ án thường được giải quyết tại Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc, trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận hợp lệ về thẩm quyền.

Đặc biệt, từ ngày 01/07/2025, hệ thống Tòa án tại Việt Nam đã được tổ chức lại. Tòa án nhân dân khu vực tiếp nhận và thực hiện nhiều thẩm quyền trước đây thuộc Tòa án nhân dân cấp huyện, trong đó có việc giải quyết sơ thẩm nhiều vụ việc hôn nhân và gia đình.

Vì vậy, khi thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương hiện nay, người nộp hồ sơ nên kiểm tra chính xác Tòa án nhân dân khu vực có phạm vi thẩm quyền đối với địa bàn nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc thay vì áp dụng các hướng dẫn cũ ghi chung là “Tòa án nhân dân cấp huyện”.

Thủ tục ly hôn đơn phương gồm những bước nào?

Về cơ bản, thủ tục ly hôn đơn phương có thể trải qua các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Người yêu cầu tập hợp đơn khởi kiện và các giấy tờ liên quan đến quan hệ hôn nhân, con chung, tài sản, công nợ và chứng cứ chứng minh yêu cầu của mình.

Việc chuẩn bị đầy đủ ngay từ đầu có thể giúp thủ tục ly hôn đơn phương hạn chế tình trạng Tòa án yêu cầu sửa đổi hoặc bổ sung hồ sơ.

Bước 2: Nộp hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền

Sau khi xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, người yêu cầu tiến hành nộp đơn cùng hồ sơ.

Tòa án sẽ xem xét đơn và các tài liệu kèm theo trước khi thực hiện các bước tố tụng tiếp theo.

Bước 3: Nộp tiền tạm ứng án phí

Nếu hồ sơ đủ điều kiện, người khởi kiện sẽ thực hiện nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí theo thông báo và nộp lại chứng từ theo quy định.

Đây là một bước bắt buộc cần lưu ý khi thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương, trừ trường hợp người khởi kiện thuộc diện được miễn hoặc không phải nộp theo quy định.

Bước 4: Tòa án thụ lý và tiến hành hòa giải

Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án tiến hành các hoạt động tố tụng và hòa giải theo quy định.

Điều 54 Luật Hôn nhân và Gia đình quy định sau khi thụ lý đơn yêu cầu ly hôn, Tòa án tiến hành hòa giải theo pháp luật tố tụng dân sự.

Nếu hòa giải thành và hai bên thống nhất được phương án phù hợp, vụ việc có thể được xử lý theo quy định tương ứng. Nếu hòa giải không thành, thủ tục ly hôn đơn phương tiếp tục được giải quyết.

Bước 5: Đưa vụ án ra xét xử

Nếu các bên không thể hòa giải và có đủ điều kiện đưa vụ án ra xét xử, Tòa án sẽ thực hiện các thủ tục tiếp theo để mở phiên tòa.

Tòa án xem xét tình trạng hôn nhân, chứng cứ của các bên, yêu cầu về con chung, cấp dưỡng, tài sản và nghĩa vụ chung trước khi ra bản án.

Quan hệ hôn nhân chấm dứt kể từ thời điểm bản án hoặc quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

Ly hôn đơn phương mất bao lâu?

Không phải mọi thủ tục ly hôn đơn phương đều có thời gian xử lý giống nhau.

Thời gian giải quyết thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ phức tạp của vụ án, khả năng xác minh nơi cư trú của bị đơn, việc giao nhận văn bản tố tụng, tranh chấp quyền nuôi con, yêu cầu định giá tài sản, tranh chấp bất động sản hoặc một bên không hợp tác.

Những vụ việc không tranh chấp tài sản và hai bên có địa chỉ rõ ràng thường thuận lợi hơn so với thủ tục ly hôn đơn phương có tranh chấp tài sản lớn hoặc phải xác minh nhiều thông tin.

Do đó, không nên mặc định rằng mọi trường hợp đều có thể hoàn tất trong một khoảng thời gian cố định.

Án phí ly hôn đơn phương bao nhiêu?

Đối với vụ án ly hôn không có tranh chấp tài sản có giá ngạch, mức án phí hôn nhân và gia đình sơ thẩm thông thường là 300.000 đồng theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Nghị quyết này hiện vẫn còn hiệu lực.

Nếu thủ tục ly hôn đơn phương có yêu cầu chia tài sản, án phí có thể được xác định thêm căn cứ vào giá trị tài sản và phần nghĩa vụ mà từng bên phải chịu.

Vì vậy, chi phí thực tế của mỗi vụ ly hôn có thể khác nhau.

Ly hôn đơn phương thì ai được quyền nuôi con?

Quyền nuôi con không được quyết định chỉ dựa vào việc ai là người thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương.

Nếu cha mẹ không tự thỏa thuận được, Tòa án sẽ xem xét quyền lợi về mọi mặt của con để quyết định người trực tiếp chăm sóc và nuôi dưỡng.

Các yếu tố thực tế có thể được xem xét gồm điều kiện chăm sóc con, thời gian dành cho con, môi trường sinh hoạt, khả năng bảo đảm việc học tập và phát triển của trẻ cũng như mối quan hệ giữa trẻ với cha mẹ.

Vì vậy, người muốn giành quyền trực tiếp nuôi con khi làm thủ tục ly hôn đơn phương nên chuẩn bị những tài liệu phù hợp để chứng minh điều kiện chăm sóc và bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho con.

Có thể ly hôn đơn phương khi người kia không ký đơn không?

Có.

Bản chất của thủ tục ly hôn đơn phương là một bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết mà không bắt buộc bên còn lại phải đồng ý hoặc cùng ký vào đơn.

Việc người kia không muốn ly hôn không tự động làm mất quyền yêu cầu ly hôn của vợ hoặc chồng. Tuy nhiên, Tòa án vẫn phải xem xét các căn cứ pháp luật để quyết định có chấp nhận yêu cầu chấm dứt quan hệ hôn nhân hay không.

Một số lưu ý khi thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương

Để quá trình giải quyết thuận lợi hơn, người thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương nên lưu ý:

Thứ nhất, xác định chính xác địa chỉ cư trú hoặc nơi làm việc của người còn lại.

Thứ hai, chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh quan hệ hôn nhân, con chung và tài sản.

Thứ ba, nếu có tranh chấp quyền nuôi con, nên chuẩn bị tài liệu thể hiện điều kiện chăm sóc, môi trường sống và khả năng bảo đảm quyền lợi cho con.

Thứ tư, nếu yêu cầu chia tài sản, cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh nguồn gốc và quyền sở hữu tài sản.

Cuối cùng, do cơ cấu hệ thống Tòa án đã có thay đổi từ năm 2025, người thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương cần kiểm tra đúng Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền trước khi nộp hồ sơ.

Câu hỏi thường gặp về thủ tục ly hôn đơn phương

Không có giấy đăng ký kết hôn có ly hôn được không?

Nếu đăng ký kết hôn hợp pháp nhưng không còn giữ bản chính giấy chứng nhận, người yêu cầu có thể tìm hiểu việc xin trích lục thông tin hộ tịch để bổ sung hồ sơ thay vì từ bỏ thủ tục ly hôn đơn phương.

Người kia cố tình không đến Tòa thì có ly hôn được không?

Việc một bên không hợp tác không nhất thiết khiến vụ án phải dừng lại. Tòa án sẽ tiến hành triệu tập và giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng đối với từng trường hợp cụ thể.

Có bắt buộc phải thuê luật sư không?

Pháp luật không bắt buộc người thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương phải có luật sư. Tuy nhiên, với những vụ án có tài sản lớn, tranh chấp quyền nuôi con phức tạp, người ở nước ngoài hoặc khó xác định nơi cư trú của bị đơn, việc được tư vấn chuyên môn có thể giúp hạn chế sai sót về hồ sơ và thủ tục.

Kết luận

Thủ tục ly hôn đơn phương là phương án pháp lý dành cho trường hợp một bên muốn chấm dứt quan hệ hôn nhân nhưng người còn lại không đồng ý hoặc hai bên không thể thống nhất các vấn đề liên quan. Để quá trình giải quyết thuận lợi, người yêu cầu cần xác định rõ căn cứ ly hôn, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, xác định đúng Tòa án có thẩm quyền và cung cấp tài liệu liên quan đến con chung, tài sản nếu phát sinh tranh chấp.

Đặc biệt, do hệ thống Tòa án đã được tổ chức lại từ ngày 01/07/2025, khi thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương, người dân cần kiểm tra Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn liên quan trước khi nộp hồ sơ để tránh mất thời gian chuyển hoặc bổ sung hồ sơ.