Tội trốn thuế: hành vi, mốc truy cứu trách nhiệm hình sự và khung hình phạt

Tội trốn thuế gồm những hành vi nào, trốn thuế từ bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự, hình phạt với cá nhân và pháp nhân, và cần làm gì khi nhận quyết định kiểm tra thuế hoặc giấy triệu tập.

Tội trốn thuế là hành vi trốn nghĩa vụ nộp thuế bằng cách không khai thuế, không lập hóa đơn hoặc dùng hóa đơn không hợp pháp, quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Người trốn thuế từ 100 triệu đồng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bài viết là thông tin pháp luật, không khuyến khích hành vi vi phạm. Nội dung theo văn bản có hiệu lực tại ngày 17/11/2026. Nếu bạn đang làm việc với cơ quan thuế về một quyết định kiểm tra, xem thêm dịch vụ luật sư giải trình và bào chữa vi phạm pháp luật về thuế của Công ty Luật Nguyễn Lê.

Tội trốn thuế là gì và được quy định ở đâu?

Tội trốn thuế được quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi một số điều của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ 01/7/2025, không sửa Điều 200 (theo văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH của Văn phòng Quốc hội).

Khoản 1 Điều 200 áp dụng cho người không thuộc trường hợp buôn lậu (Điều 188) hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189), mà thực hiện một trong các hành vi trốn thuế dưới đây và đạt mốc số tiền theo luật. Cá nhân và pháp nhân thương mại đều có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 76 Bộ luật Hình sự).

Không phải mọi trường hợp thiếu thuế đều là trốn thuế. Khai sai do nhầm lẫn, sai sót số liệu được xử lý theo quy định riêng về khai sai dẫn đến thiếu thuế (Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP). Việc một hành vi cụ thể là khai sai hay trốn thuế do cơ quan có thẩm quyền xác định dựa trên chứng cứ của từng vụ việc.

Những hành vi nào bị coi là trốn thuế?

Khoản 1 Điều 200 liệt kê các hành vi sau (nội dung dưới đây là tóm lược, không phải trích nguyên văn):

  • Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn (hoặc hết thời hạn gia hạn) nộp hồ sơ khai thuế.
  • Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.
  • Không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ, hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế.
  • Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào làm giảm số tiền thuế phải nộp, hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn.
  • Sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp khác để xác định sai số tiền thuế phải nộp hoặc số tiền thuế được hoàn.
  • Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không khai bổ sung hồ sơ khai thuế sau khi hàng hóa đã được thông quan.
  • Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
  • Câu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa.
  • Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế.

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026, cũng liệt kê các hành vi bị coi là trốn thuế trong lĩnh vực quản lý thuế, tại khoản 4 Điều 45. Danh sách này gồm thêm hành vi kinh doanh trong thời gian ngừng hoặc tạm ngừng mà không thông báo cho cơ quan thuế. Hành vi đó không nằm trong 9 hành vi trên của khoản 1 Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Trốn thuế từ bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Mốc cơ bản của cá nhân tại khoản 1 Điều 200 là số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng. Có hai trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự ở khoản 1:

  • Số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng.
  • Số tiền dưới 100 triệu đồng nhưng người trốn thuế đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế, hoặc đã bị kết án về tội này hay về một số tội khác do khoản 1 liệt kê (các điều 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 202, 250, 251, 253, 254, 304, 305, 306, 309 và 311), chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Với pháp nhân thương mại, khoản 5 Điều 200 dùng mốc khác: số tiền trốn thuế từ 200 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng nếu đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế hay đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội tại các điều 188 đến 196, chưa xóa án tích mà còn vi phạm.

"Số tiền trốn thuế" là số thuế đã bị trốn, không phải doanh thu và không phải tổng số tiền cơ quan thuế truy thu. Số tiền truy thu có thể gồm cả tiền thuế, tiền chậm nộp và tiền phạt, và truy thu thuế không đồng nghĩa với trốn thuế. Số tiền thuế trốn do cơ quan có thẩm quyền xác định trong từng vụ việc.

Đạt mốc số tiền chưa đủ để kết luận có tội. Phải có hành vi thuộc danh sách của Điều 200, đủ yếu tố cấu thành tội phạm và có chứng cứ. Ngược lại, số tiền thấp hơn mốc vẫn có thể bị xử phạt hành chính (xem mục dưới).

Hình phạt tội trốn thuế đối với cá nhân và pháp nhân thương mại?

Cá nhân

KhoảnTrường hợpHình phạt
Khoản 1Từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng; hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế hay đã bị kết án (về tội này hoặc một số tội khác khoản 1 liệt kê) chưa xóa án tích mà còn vi phạmPhạt tiền từ 100 triệu đến 500 triệu đồng, hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm
Khoản 2Có tổ chức; từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội 02 lần trở lên; tái phạm nguy hiểmPhạt tiền từ 500 triệu đến 1,5 tỷ đồng, hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm
Khoản 3Từ 1 tỷ đồng trở lênPhạt tiền từ 1,5 tỷ đến 4,5 tỷ đồng, hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm
Khoản 4Hình phạt bổ sungCó thể bị phạt tiền từ 20 triệu đến 100 triệu đồng; cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm; hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản

Theo Điều 9 Bộ luật Hình sự, khoản 1 và khoản 2 là tội phạm ít nghiêm trọng, khoản 3 là tội phạm nghiêm trọng. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 27 là 05 năm với tội ít nghiêm trọng và 10 năm với tội nghiêm trọng.

Pháp nhân thương mại

Khoản 5 Điều 200 quy định hình phạt riêng cho pháp nhân thương mại. Việc pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân (khoản 2 Điều 75 Bộ luật Hình sự).

ĐiểmTrường hợpHình phạt
Điểm aTừ 200 triệu đến dưới 300 triệu đồng, hoặc thấp hơn mà đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế hay đã bị kết án chưa xóa án tích mà còn vi phạmPhạt tiền từ 300 triệu đến 1 tỷ đồng
Điểm bThuộc các điểm a, b, d, đ khoản 2 (có tổ chức; từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; phạm tội 02 lần trở lên; tái phạm nguy hiểm)Phạt tiền từ 1 tỷ đến 3 tỷ đồng
Điểm cThuộc trường hợp khoản 3 (từ 1 tỷ đồng trở lên)Phạt tiền từ 3 tỷ đến 10 tỷ đồng, hoặc đình chỉ hoạt động từ 06 tháng đến 03 năm
Điểm dThuộc trường hợp quy định tại Điều 79 Bộ luật Hình sựĐình chỉ hoạt động vĩnh viễn
Điểm đHình phạt bổ sungCó thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng; cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 đến 03 năm

Nộp đủ tiền thuế đã trốn thì sao?

Điều 200 Bộ luật Hình sự không có khoản nào quy định nộp đủ tiền thuế thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nộp đủ tiền thuế vẫn là nghĩa vụ riêng theo pháp luật thuế. Việc người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả được liệt kê trong các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự (điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự). Có áp dụng tình tiết này hay không, và áp dụng thế nào, do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo từng vụ việc.

Trốn thuế bị xử phạt hành chính khác tội trốn thuế thế nào?

Hành vi trốn thuế có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy số tiền và các điều kiện kèm theo. Văn bản xử phạt hành chính về thuế hiện hành là Nghị định 125/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP, Nghị định 310/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 16/01/2026) và Nghị định 291/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 21/7/2026). Nghị định 125/2020/NĐ-CP vẫn còn hiệu lực sau khi Luật Quản lý thuế 2025 có hiệu lực từ 01/7/2026, vì Nghị định 291/2026/NĐ-CP tiếp tục sửa đổi nghị định này.

Tiêu chíXử phạt hành chínhTruy cứu trách nhiệm hình sự
Căn cứĐiều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP (hành vi trốn thuế)Điều 200 Bộ luật Hình sự
Điều kiệnCó hành vi trốn thuế nhưng chưa đủ mốc số tiền hoặc chưa đủ điều kiện hình sựCó hành vi trong danh sách, đạt mốc từ 100 triệu đồng (hoặc thuộc trường hợp đã bị xử phạt hành chính hay đã bị kết án theo luật định), đủ yếu tố cấu thành tội phạm
Hình thức xử lýPhạt tiền từ 1 lần đến 3 lần số thuế trốn, tùy số tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng; buộc nộp đủ số thuế trốnPhạt tiền, phạt tù hoặc hình phạt khác theo từng khoản của Điều 200
Cơ quan xử lýCơ quan thuếCơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án

Hành vi khai sai dẫn đến thiếu thuế nhưng không phải trốn thuế có mức phạt riêng, thấp hơn, tại Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

Khi kiểm tra thuế phát hiện hành vi có dấu hiệu trốn thuế đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan quản lý thuế chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra theo quy định của pháp luật (Luật Quản lý thuế 2025). Chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm (Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự). Từ 01/7/2025 không còn cấp huyện: Cơ quan điều tra cấp tỉnh điều tra các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân khu vực và Tòa án nhân dân cấp tỉnh (khoản 5 Điều 163). Tội trốn thuế thuộc khoản 1, 2, 3 Điều 200 có mức cao nhất của khung hình phạt đến 07 năm tù, nên về nguyên tắc do Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm (khoản 1 Điều 268), trừ các trường hợp đặc biệt tại khoản 2 Điều 268.

Nhận quyết định thanh tra, kiểm tra thuế hoặc giấy triệu tập thì cần làm gì?

Không phải mọi quyết định kiểm tra thuế đều liên quan đến tội phạm. Tuy vậy, nên xử lý cẩn thận ngay từ đầu:

  • Đọc kỹ văn bản: cơ quan ban hành, người ký, nội dung, thời hạn và tư cách của bạn (người nộp thuế, người liên quan, người làm chứng hay người bị tố giác).
  • Chụp ảnh, lưu bản gốc và ghi lại ngày nhận.
  • Giữ nguyên sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ, hợp đồng, sao kê ngân hàng. Không tự ý sửa, xóa hay thay thế tài liệu đã có.
  • Cung cấp tài liệu đúng phạm vi yêu cầu, trình bày đúng sự thật. Ký vào biên bản chỉ sau khi đã đọc hết nội dung.
  • Nếu chưa hiểu nội dung hoặc tư cách bị mời làm việc, đề nghị cơ quan giải thích bằng văn bản và hỏi ý kiến luật sư trước khi làm việc.
  • Đi đúng thời gian, địa điểm trong giấy triệu tập. Nếu có lý do chính đáng không đến được, báo cho cơ quan ban hành và ghi lại việc đã báo.

Việc làm việc với cơ quan thuế khác với làm việc với cơ quan điều tra. Cách trình bày và quyền của bạn ở mỗi nơi cũng khác. Xem thêm hướng dẫn về bị công an mời làm việc cần làm gì.

Luật sư tham gia từ giai đoạn nào và người bị buộc tội có quyền gì?

Người bị buộc tội gồm người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can và bị cáo (điểm đ khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng hình sự). Pháp luật bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội: họ có thể tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa (Điều 16). Luật sư là một trong những người có thể làm người bào chữa (Điều 72).

  • Khi làm việc với cơ quan thuế: chưa phải tố tụng hình sự. Luật sư có thể hỗ trợ đọc hồ sơ, soạn văn bản giải trình, đối chiếu số liệu với quy định.
  • Khi bị bắt, tạm giữ, hoặc khi khởi tố bị can: người bào chữa tham gia tố tụng từ thời điểm theo Điều 74. Luật sư có các quyền tại Điều 73, như gặp người bị buộc tội, có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung theo quy định; đọc, ghi chép và sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa từ khi kết thúc điều tra.
  • Giai đoạn truy tố và xét xử: luật sư tiếp tục tham gia, đưa ý kiến về chứng cứ, tội danh, mức hình phạt tại phiên tòa.

Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật (Điều 13). Họ có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình vô tội (Điều 15). Quyền và nghĩa vụ cụ thể của người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo nằm ở các Điều 58, 59, 60 và 61.

Khi nào nên gặp luật sư?

  • Nhận quyết định kiểm tra thuế, biên bản kiểm tra ghi truy thu thuế lớn hoặc nghi vấn về hóa đơn, chứng từ.
  • Cơ quan thuế thông báo chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra, hoặc bạn nhận giấy triệu tập, quyết định khởi tố vụ án.
  • Bạn là chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật hoặc kế toán và cần hiểu trách nhiệm của từng vị trí.
  • Người thân bị tạm giữ, tạm giam, và gia đình cần tìm hiểu quyền của người bị buộc tội.

Luật sư giúp bạn hiểu quy định, đọc hồ sơ, đối chiếu số liệu thuế, chuẩn bị làm việc với cơ quan có thẩm quyền. Kết quả vụ việc do cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Bạn có thể xem thêm về luật sư bào chữa hình sự tại TP.HCM hoặc dịch vụ tư vấn luật hình sự. Vụ việc đang ở giai đoạn làm việc với cơ quan thuế thì xem dịch vụ luật sư giải trình thuế.

Công ty Luật Nguyễn Lê: 179EF Cách Mạng Tháng Tám, Phường Bàn Cờ, TP.HCM. Điện thoại: 0972 175 566. Giờ làm việc: Thứ 2 – Thứ 7, 8:00 – 17:30.

Căn cứ pháp lý

  • Điều 200 (tội trốn thuế), Điều 9 (phân loại tội phạm), Điều 27 (thời hiệu), Điều 51 (tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự), Điều 75, 76, 79 (pháp nhân thương mại), Điều 188, 189 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH.
  • Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi một số điều của Bộ luật Hình sự, hiệu lực từ 01/7/2025 (không sửa Điều 200).
  • Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, hiệu lực từ 01/7/2026 (khoản 4 Điều 45).
  • Nghị định 125/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP, 310/2025/NĐ-CP và 291/2026/NĐ-CP.
  • Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (đã sửa đổi, bổ sung) (Điều 4, 13, 15, 16, 58, 59, 60, 61, 72, 73, 74, 143, 163, 268).

Câu Hỏi Thường Gặp

trốn thuế bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
với cá nhân, khoản 1 điều 200 bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) áp dụng khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng. dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế, hoặc đã bị kết án về tội này (hoặc một số tội khác khoản 1 liệt kê) chưa xóa án tích mà còn vi phạm. pháp nhân thương mại có mốc riêng tại khoản 5. mốc này theo văn bản hiện hành tại ngày 17/11/2026.
trốn thuế bị phạt tù bao nhiêu năm?
cá nhân: khoản 1 phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm; khoản 2 từ 01 đến 03 năm; khoản 3 (từ 1 tỷ đồng trở lên) từ 02 đến 07 năm. cũng có thể bị phạt tiền thay cho phạt tù ở khoản 1, khoản 2 và khoản 3. mức cụ thể do tòa án quyết định.
doanh nghiệp trốn thuế có bị xử lý hình sự không?
có. pháp nhân thương mại là chủ thể của tội trốn thuế theo điều 76 bộ luật hình sự. khoản 5 điều 200 quy định hình phạt riêng gồm phạt tiền, đình chỉ hoạt động. trách nhiệm của cá nhân liên quan được xem xét riêng.
bị truy thu thuế có phải là trốn thuế không?
không. truy thu là việc cơ quan có thẩm quyền xác định người nộp thuế còn phải nộp thêm thuế, có thể gồm cả tiền chậm nộp và tiền phạt. trốn thuế là hành vi có dấu hiệu và điều kiện riêng theo luật. số tiền truy thu không tự động là số tiền trốn thuế.
trốn thuế dưới 100 triệu đồng có bị xử lý không?
nếu chưa từng bị xử phạt hành chính về trốn thuế và chưa bị kết án về tội này, hành vi trốn thuế dưới 100 triệu đồng thuộc phạm vi xử phạt hành chính theo nghị định 125/2020/nđ-cp (điều 17), kèm biện pháp buộc nộp đủ số thuế trốn. đây là thông tin pháp luật, không phải khuyến khích vi phạm.
nhận giấy triệu tập về vụ trốn thuế thì có cần luật sư không?
pháp luật bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội (điều 16 bộ luật tố tụng hình sự) và luật sư là một trong những người có thể làm người bào chữa (điều 72). việc có mời luật sư hay không là quyền của người nhận giấy triệu tập. nên đọc kỹ tư cách được ghi trong giấy triệu tập trước khi đến làm việc.

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công bố. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Mã xác nhận

Bài Viết Liên Quan

Liên hệ

Nếu Quý khách cần tư vấn hoặc hỗ trợ giải quyết, vui lòng liên hệ với chúng tôi:

  • Hotline: 0972 175 566
  • Văn phòng: 179EF Cách Mạng Tháng Tám, Phường Bàn Cờ, Quận 3, TP.HCM

Nhận Tư Vấn Với Luật Sư

0972175566