Cán cân công lý, minh họa tội sử dụng trái phép chất ma túy

Tội sử dụng trái phép chất ma túy: ranh giới giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự

Sử dụng ma túy khi nào chỉ bị xử phạt hành chính, khi nào bị xử lý hình sự theo Điều 256a Bộ luật Hình sự, mức phạt từng trường hợp và quyền của người bị mời làm việc.

Sử dụng ma túy có bị xử lý hình sự không? Sử dụng trái phép chất ma túy luôn là hành vi vi phạm pháp luật. Mức xử lý phụ thuộc tình trạng pháp lý của người sử dụng: tội sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 256a Bộ luật Hình sự áp dụng khi người đó thuộc một trong bốn trường hợp luật liệt kê, như đang cai nghiện hoặc đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện; các trường hợp còn lại bị xử phạt hành chính. Điều 256a có hiệu lực từ 01/7/2025.

Cán cân công lý, minh họa tội sử dụng trái phép chất ma túy

Bài viết là thông tin pháp luật, không khuyến khích vi phạm. Nội dung theo văn bản đang có hiệu lực tại ngày 18/11/2026. Đây là một trong các tội về ma túy trong Bộ luật Hình sự; bài chỉ tập trung vào hành vi sử dụng.

Sử dụng ma túy khi nào bị xử phạt hành chính?

Hành vi về ma túy chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị xử phạt theo Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ 15/12/2025 và thay Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mức xử phạt là cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1 đến 2 triệu đồng (điểm a khoản 1 Điều 30).

Như vậy, người sử dụng không thuộc bốn trường hợp tại Điều 256a vẫn vi phạm pháp luật và nằm trong phạm vi xử phạt hành chính. Cơ quan có thẩm quyền xem xét từng hồ sơ để xác định đúng loại xử lý.

Tội sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 256a gồm bốn trường hợp nào?

Điều 256a được bổ sung bởi khoản 20 Điều 1 Luật số 86/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2025. Theo khoản 1, người sử dụng trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau bị xử lý hình sự:

Bốn trường hợp bị xử lý hình sự về tội sử dụng trái phép chất ma túy

  • Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế.
  • Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy.
  • Đang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy.
  • Đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế.

Các khái niệm cai nghiện, quản lý sau cai nghiện, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy được xác định theo Luật Phòng, chống ma túy. Từ 01/7/2026, luật áp dụng là Luật số 120/2025/QH15, thay Luật số 73/2021/QH14. Danh mục chất ma túy hiện theo Nghị định 28/2026/NĐ-CP ngày 19/01/2026.

Sử dụng ma túy có bị đi tù không và mức phạt là bao nhiêu?

Người thuộc một trong bốn trường hợp trên và bị truy cứu theo Điều 256a chịu mức phạt như sau:

KhoảnTrường hợpHình phạt
1Thuộc một trong bốn trường hợp nêu trênPhạt tù từ 02 đến 03 năm
2Tái phạm về tội nàyPhạt tù từ 03 đến 05 năm

Người không thuộc bốn trường hợp trên thì mức xử lý là cảnh cáo hoặc phạt tiền 1 đến 2 triệu đồng theo Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, như phần đầu. Hình thức, mức xử lý cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo hồ sơ.

Ranh giới giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự nằm ở đâu?

Với tội sử dụng trái phép chất ma túy, ranh giới nằm ở tình trạng pháp lý của người sử dụng tại thời điểm thực hiện hành vi: có thuộc một trong bốn trường hợp tại khoản 1 Điều 256a hay không. Điều 256a không đặt ranh giới theo số lần sử dụng hay số lượng chất, và việc sử dụng dù một lần vẫn là hành vi trái phép.

So sánh xử phạt hành chính và xử lý hình sự khi sử dụng ma túy

Cần phân biệt với các hành vi khác về ma túy. Tàng trữ, vận chuyển hoặc chiếm đoạt chất ma túy chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt tiền từ 2 đến 5 triệu đồng (điểm a khoản 2 Điều 30). Hành vi tổ chức cho người khác sử dụng ma túy thuộc tội khác (Điều 255) và không thuộc phạm vi bài này.

Người dưới 16 tuổi có bị xử lý hình sự về tội sử dụng ma túy không?

Theo khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về các điều luật được liệt kê, và danh sách đó không có Điều 256a. Vì vậy trường hợp này không thuộc tội sử dụng trái phép chất ma túy. Điều đó không có nghĩa hành vi không bị xem xét; việc xử lý, nếu có, do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo quy định pháp luật.

Người bị giữ, bị bắt, bị khởi tố có những quyền gì?

Khi bị công an mời làm việc, nên đọc kỹ giấy mời và biên bản trước khi ký. Khi có quyết định giữ, bắt, tạm giữ hoặc khởi tố, theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (Điều 58 đến Điều 61), người bị giữ, bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có các quyền:

  • Được biết lý do bị giữ, bị bắt, bị tạm giữ hoặc bị khởi tố, và nhận các quyết định, lệnh liên quan.
  • Tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa (Điều 16, Điều 72).
  • Trình bày lời khai, đưa ra chứng cứ, yêu cầu; không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
  • Đọc, nghe biên bản và ghi nhận ý kiến; khiếu nại, tố cáo quyết định, hành vi tố tụng.

Nếu người thân bị tạm giữ, tạm giam, gia đình nên tìm hiểu các bước cần làm trong những giờ đầu.

Khi nào nên gặp luật sư?

Nên hỏi ý kiến luật sư sớm khi:

  • Nhận giấy mời, giấy triệu tập hoặc quyết định liên quan đến việc sử dụng ma túy.
  • Chưa rõ mình có thuộc một trong bốn trường hợp tại Điều 256a hay chỉ thuộc diện xử phạt hành chính.
  • Người thân bị tạm giữ, tạm giam và gia đình chưa rõ thủ tục.
  • Nhận quyết định khởi tố, cáo trạng hoặc bản án và cần hiểu quy định.

Theo Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự, người bào chữa đăng ký bào chữa với cơ quan tiến hành tố tụng. Luật sư giúp hiểu quy định, quyền và chứng cứ, không thay quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Thông tin thêm về luật sư hình sự TP.HCM của Công ty Luật Nguyễn Lê. Chi phí do hai bên thỏa thuận, bạn nên hỏi rõ khi liên hệ. Kết quả vụ việc do cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Công ty Luật Nguyễn Lê, 179EF Cách Mạng Tháng Tám, Phường Bàn Cờ, TP.HCM. Điện thoại 0972 175 566. Thứ 2 – Thứ 7, 8:00 – 17:30.

Câu Hỏi Thường Gặp

sử dụng ma túy có bị xử lý hình sự không?
sử dụng trái phép chất ma túy luôn là hành vi vi phạm. nếu không thuộc diện hình sự thì bị xử phạt hành chính theo điều 30 nghị định 282/2025/nđ-cp; xử lý hình sự theo điều 256a khi người sử dụng thuộc một trong bốn trường hợp tại khoản 1, như đang cai nghiện hoặc đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện (có hiệu lực từ 01/7/2025).
sử dụng ma túy bị phạt hành chính bao nhiêu tiền?
cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1 đến 2 triệu đồng khi không bị truy cứu trách nhiệm hình sự (điểm a khoản 1 điều 30 nghị định 282/2025/nđ-cp).
tội sử dụng trái phép chất ma túy bị phạt tù bao nhiêu năm?
khoản 1 điều 256a phạt tù từ 02 đến 03 năm; tái phạm về tội này phạt tù từ 03 đến 05 năm (khoản 2).
người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi có bị truy cứu điều 256a không?
không. khoản 2 điều 12 bộ luật hình sự liệt kê các điều áp dụng cho nhóm tuổi này và không có điều 256a.
bị công an mời làm việc có quyền nhờ luật sư không?
người bị giữ, bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa (điều 16, điều 72 bộ luật tố tụng hình sự 2015). nên đọc kỹ giấy mời và biên bản trước khi ký.

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công bố. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Mã xác nhận

Bài Viết Liên Quan

Liên hệ

Nếu Quý khách cần tư vấn hoặc hỗ trợ giải quyết, vui lòng liên hệ với chúng tôi:

  • Hotline: 0972 175 566
  • Văn phòng: 179EF Cách Mạng Tháng Tám, Phường Bàn Cờ, Quận 3, TP.HCM

Nhận Tư Vấn Với Luật Sư

0972175566